1- GİRİŞ

213 Sayılı Vergi Usul Kanunun 370. Maddesi “ İzaha Davet” başlığı ile yeniden düzenlenmiştir. Düzenleme ile “idarenin verginin ziyaa uğratılmış olabileceğini harice karinelerle tespit ettiği hallerde vergi incelemesi veya takdir işlemine başlanılmadan önce mükelleflerin konuya ilişkin görüşlerinin alınabilmesi için” (1) yeni bir müessese ihdas edilmiştir.
Bu kapsamda vergiye gönüllü uyumun artırılması amacıyla, haklarında henüz vergi incelemesine başlanılmamış veya takdir komisyonuna sevk edilmemiş mükellefler için izaha davet müessesi oluşturulmuştur.
Uygulamanın VUK 371. Maddesinden ayrılan yönü herhangi bir surette idarenin ıttılaına giren olaylar hakkında uygulanabilir olmasıdır. Bu kapsamda, tebliğde düzenlenen başlıklardaki hususlarda tereddütlerin oluşması ve tespitlerin olması durumunda, mükellefler bu konularda “İzaha davet komisyon”larına izaha davet edilmekte ve yapılan açıklamaların kabul edilmemesi durumunda daha düşük bir vergi ziyaı cezası ödeyerek vergisel kayıplar telafi edilmeye çalışılmaktadır.

2- KONUYLA İLGİLİ MEVZUAT

6728 sayılı Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 15.07.2016 tarihinde kabul edilmiş ve söz konusu düzenleme 09.08.2016 tarih ve 29796 sayılı Resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Yapılan değişiklikle Vergi Usul Kanunu 370. Maddesi aşağıdaki gibi düzenlenmiştir.

İZAHA DAVET

“Madde 370 – (Mülga : 30/12/1980 – 2365/89 md.; Yeniden düzenleme: 15/7/2016-6728/22 md.) Vergi incelemesine başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce verginin ziyaa uğradığına delalet eden emareler bulunduğuna dair yetkili merciler tarafından yapılmış ön tespitler hakkında tespit tarihine kadar ihbarda bulunulmamış olması kaydıyla mükellefler izaha davet edilebilir. Kendisine izaha davet yazısı tebliğ edilen mükellefler, davet konusu tespitle sınırlı olarak, bu Kanunun 371 inci maddesinde yer alan pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz. İzaha davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren 15 günlük süre içerisinde izahta bulunulması durumunda;

1. Mükelleflerce yapılan izah sonucu vergi ziyaına sebebiyet verilmediğinin idarece anlaşılması hâlinde mükellefler söz konusu tespitle ilgili olarak vergi incelemesine tabi tutulmaz veya takdir komisyonuna sevk edilmez.

2. Mükelleflerce izahta bulunulan tarihten itibaren 15 gün içerisinde; hiç verilmemiş olan vergi beyannamelerinin verilmesi, eksik veya yanlış yapılan vergi beyanının tamamlanması veya düzeltilmesi ve ödeme süresi geçmiş bulunan vergilerin, ödemenin geciktiği her ay ve kesri için, 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen nispette uygulanacak gecikme zammı oranında bir zamla aynı sürede ödenmesi şartıyla vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden %20 oranında kesilir. Bu durum vergi incelemesi yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline engel teşkil etmez.

Birinci fıkra kapsamında yapılmış ön tespitlerin, verginin bu Kanunun 359 uncu maddesinde yer alan fiillerle ziyaa uğratılmış olabileceğine ilişkin olması hâlinde bu madde hükümleri uygulanmaz. Şu kadar ki, sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine dair yapılan ön tespitlerde, kullanılan sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge tutarının; her bir belge itibarıyla 50 bin (50.000)Türk lirasını geçmemesi ve mükellefin ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5’ini aşmaması kaydıyla mükellefler izaha davet edilebilir. Bu fıkrada yer alan tutar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak bu Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır.
Maliye Bakanlığı ön tespitin niteliğini, izaha davetin şeklini ve kapsamını, daveti yapacak ve yapılan izahı değerlendirecek mercii, davet yapılacakları, yapılan izahta kullanılacak bilgi ve belgeler ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. “
Maliye Bakanlığı kanun ile kendisine verilen yetkiyi kullanmış ve 25.07.2017 tarihinde 01.09.2017 tarihinden itibaren yürürlüğe girmek üzere, 482 Sıra Numaralı VUK tebliği ile konu ile ilgili düzenlemeleri yapmıştır.

3- İZAHA DAVET MÜESSESİ NASIL İŞLEYECEK

482 Sıra Numaralı VUK tebliği ile İzaha Davet müessesenin ne şekilde yürütüleceğine ilişkin belirlemeler ve düzenlemeler yapılmıştır.

3.1 İzahta davet müessesinden yararlanabilecekler

Aşağıdaki şartların bir arada gerçekleşmesi halinde mükellefler izaha davetten yararlanabilirler.
a) Mükellef hakkında vergi incelemesine başlanılmamış olmalı veya takdir komisyonuna sevk edilmemiş olmalıdır.
b) Mükelleflerin vergiyi ziyaa uğrattığına dair delalet ve emareler bulunmalıdır.
c) Söz konusu delalet ve emareler ile ilgili olarak yetkili merciler tarafından ön tespit yapılmış olmalıdır.
d) Ön tespit ve emarelerle ilgili olarak mükelleflerle ilgili ihbar ve şikayet söz konusu olmamalıdır.

3.2 İzaha davetin kapsamı

İzaha davetin hangi konularla ilgili olabileceği konusunda Maliye Bakanlığı kendisine verilen yetkiyi kullanmış ve aşağıda saydığımız 16 başlık için izaha davet konusunun işlerlik kazanacağını belirlemiştir. (2)

3.2.1 Ba-Bs Bildirim Formlarında Yer Alan Bilgilerin Analizi Sonucunda Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Bu bildirim formlarından hareketle yapılan çapraz kontroller neticesinde, vergiyi ziyaa uğratmış olabileceğine dair haklarında ön tespit bulunan mükellefler izaha davet edilir.

3.2.2. Kredi Kartı Satış Bilgileri ile Katma Değer Vergisi (KDV) Beyannamelerinin Karşılaştırılması Sonucunda Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Banka ve benzeri finans kurumlarından alınan bilgilere göre, kredi kartı satış cihazı (sanal pos, kredi kartı, banka kartı-debit ve imprinter cihazı gibi) kullanan mükelleflerin, yaptıkları satış tutarları ile KDV beyannamelerinin karşılaştırılması sonucunda, satış tutarlarının düşük beyan edilmesi suretiyle verginin ziyaa uğratılmış olabileceğine dair haklarında ön tespit bulunan mükellefler izaha davet edilir.

3.2.3. Yıllık Beyannameler ile Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamelerinin Karşılaştırılması Sonucunda Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Serbest meslek kazancı, ücret, gayrimenkul sermaye iradı gibi tevkifata tabi gelir elde edenler tarafından verilen yıllık gelir vergisi beyannameleri ile bu gelirler üzerinden tevkifat yapanların verdikleri muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin karşılaştırılması sonucu verginin ziyaa uğratılmış olabileceğine dair haklarında ön tespit bulunanlar izaha davet edilir.

3.2.4. Çeşitli Kurum ve Kuruluşlardan Elde Edilen Bilgiler ile Asgari Ücret Tarifelerinin Karşılaştırılması Sonucunda Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Çeşitli kurum ve kuruluşlardan elde edilen bilgilerle 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 164 ve 168 inci maddeleri ile 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununun 46 ncı maddesi kapsamında belirlenen asgari ücret tarifelerinin karşılaştırılması sonucunda, serbest meslek kazancını ve hesaplanması gereken KDV’yi ilgili dönem beyannamelerinde beyan etmediği veya eksik beyan ettiği yönünde haklarında ön tespit bulunan avukatlar ve 3568 sayılı Kanun kapsamındaki meslek mensupları izaha davet edilir.

3.2.5. Yıllık Gelir ve Kurumlar Vergisi Beyannameleri Üzerinde Yapılan İndirimleri, Kanuni Oranları Aşan Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Bağış ve yardımlar, eğitim ve sağılık harcamaları gibi beyanname üzerinde gösteriler indirimler ile ilgili olarak, belirtilen oranlar üzerinde indirim yaptıklarına dair haklarında ön tespit bulunan mükellefler izaha davet edilir.

3.2.6. Dağıttığı Kâr Üzerinden Tevkifat Yapmadığı Tespit Edilenlerin İzaha Davet Edilmesi

Verilen kâr dağıtım tablosunda yer alan bilgiler ile diğer verilerin karşılaştırılması sonucunda, dağıtmış oldukları kârlar üzerinden vergi kesintisi yapmadıkları yönünde haklarında ön tespit bulunan mükellefler izaha davet edilir.

3.2.7. Geçmiş Yıl Zararlarının Mahsubu Yönünden Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Kanunlarda belirtilen şartlardan herhangi birisini ihlal etmek suretiyle geçmiş yıl zararlarını gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yaptığı yönünde haklarında ön tespit bulunan mükellefler izaha davet edilir.

3.2.8. İştirak Kazançlarını İlgili Hesapta Göstermeyen Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Elde edilen iştirak kazançlarının yer almaması ya da bu hesapların hiç kullanılmaması hallerinde, bu kazançları beyanname üzerinde istisna olarak gösterdiğine dair haklarında ön tespit bulunan mükellefler izaha davet edilir.

3.2.9. Kurumlar Vergisi Kanununun 5/1-e Maddesindeki İstisna ile İlgili Olarak Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde yer alan, taşınmaz ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan hakları satış kazancı istisnasından faydalanan mükelleflerden; menkul kıymet ve taşınmaz ticareti ve kiralanması faaliyeti ile uğraşıldığı, istisnaya konu kazancın %75’lik kısmının özel fon hesabına alınmadığı veya beş yıllık süre içerisinde özel fon hesabından çekildiği ya da satışın yapıldığı yılı izleyen 5 yıl içinde şirketin tasfiye edildiği yönünde haklarında ön tespit bulunanlar izaha davet edilir.

3.2.10. Örtülü Sermaye Yönünden Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Ortaklara olan borçların toplamının, öz sermayenin üç katından fazla olduğu yönünde haklarında ön tespit bulunan mükellefler izaha davet edilir.

3.2.11. Ortaklardan Alacaklar İçin Hesaplanması Gereken Faizler Yönünden Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Bakanlığımızca yapılan düzenlemeler uyarınca verilen dönem sonu bilançosunda “Ortaklardan Alacaklar” hesabında bakiye bulunmakla birlikte aynı döneme ilişkin gelir tablosunda faiz geliri beyan etmediği yönünde haklarında ön tespit bulunan mükellefler izaha davet edilir.

3.2.12. Ortaklık Hakları veya Hisselerini Elden Çıkardıkları Halde Beyanda Bulunmayan Limited Şirket Ortaklarının İzaha Davet Edilmesi

Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendinde, ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar değer artışı kazancı olarak sayılmıştır.
Bu kapsamda, ortaklık hak ve hisselerini elden çıkardıkları halde gelir vergisi beyannamesi vermedikleri veya vermiş oldukları gelir vergisi beyannamesinde bu gelirleri beyan etmedikleri yönünde haklarında ön tespit bulunan limited şirket ortakları izaha davet edilir.

3.2.13. Gayrimenkul Alım/Satım Bedelinin Eksik Beyan Edilmiş Olabileceğine Dair Haklarında Tespit Bulunanların İzaha Davet Edilmesi

Gayrimenkul alım/satım işlemlerine ilişkin olarak, tapu daireleri, banka ve benzeri finans kurumları ile diğer kurum ve kuruluşlardan elde edilen bilgilerin karşılaştırılması sonucunda, alım/satım bedelinin eksik beyan edilmiş olabileceğine dair haklarında ön tespit bulunanlar izaha davet edilir.

3.2.14. Gayrimenkullere İlişkin Değer Artışı Kazançları Yönünden Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Değer değer artışı kazancı olarak sayılanlardan tapuya tescil edilen gayrimenkullerin elden çıkarılmasından doğan gelirlere ilişkin olarak, tapu dairelerinden elde edilen verilere göre, gayrimenkulleri iktisap tarihinden başlayarak beş yıl içinde elden çıkardıkları ve istisna haddinin üstünde kazanç elde ettikleri halde beyanname vermediklerine dair haklarında ön tespit bulunanlar izaha davet edilir.

3.2.15. Gayrimenkul Sermaye İratlarını Beyan Etmeyen veya Eksik/Hatalı Beyan Eden Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Banka, benzeri finans kurumları, Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü veya abonelerine elektrik, su, doğalgaz, internet hizmeti vb. mal ve hizmetleri teslim eden/sunan kurumlar ile diğer kurum ve kuruluşlardan alınan bilgilerin değerlendirilmesi neticesinde, kira geliri elde ettiği anlaşılanlar ile muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde yapılan tevkifat tutarına göre istisna ve beyan sınırı üzerinde kira geliri elde ettiği anlaşılanlardan gayrimenkul sermaye iratlarını beyan etmediklerine veya eksik/hatalı beyan ettiklerine dair haklarında ön tespit bulunanlar izaha davet edilir.

3.2.16. Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Kullanılması Durumunda Mükelleflerin İzaha Davet Edilmesi

Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesinde yer alan fiillerle verginin ziyaa uğratılmış olabileceği hallerde izaha davet hükümleri uygulanmayacaktır.
Bununla birlikte, sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine dair vergi inceleme yetkisini haiz kişilerce düzenlenen raporlara istinaden yapılan ön tespitlerde, kullanılan sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge tutarının; her bir belge itibarıyla 50.000 TL’yi geçmemesi ve mükellefin ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5’ini aşmaması kaydıyla mükellefler izaha davet edilir.
Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine dair belge tutarının tespiti ile mal ve hizmet alış tutarının hesaplanmasında vergiler hariç tutarlar dikkate alınacaktır.

4. İZAHIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE SONUÇLARI

Ön tespit sonucu izaha davet şartlarını taşıyan mükelleflere komisyon tarafından gerekli açıklamaların yer aldığı “İzaha davet yazısı” VUK hükümlerine göre tebliğ edilir.

4.1 Başvuru ve Değerlendireme Süresi

Kendisine izaha davet yazısı tebliğ edilenlerin madde hükümlerinden yararlanmaları için tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde yetkili komisyona izahta bulunmaları gerekmektedir. Bu süre içerisinde ilgili komisyona izahta bulunmayanlar anılan madde hükmünden yararlanamaz.
Süresinde yapılan izah, komisyonca en geç 10 gün içinde değerlendirilerek sonuca bağlanır.

4.2 Yeni kavramlar “İzah zammı” ve “indirimli vergi ziayı cezası”

482 Sıra No’lu VUK tebliğinin ilgili bölümü aşağıdaki gibidir.

“Haklarında yapılan ön tespite ilişkin olarak, izaha davet yazısında yer verilen ziyaa uğramış olabilecek vergi tutarını doğrular nitelikte vergi ziyaına neden olunduğu yönünde mükelleflerce izahta bulunulması durumunda, izahın yapıldığı tarihten itibaren 15 gün içerisinde hiç verilmemiş olan vergi beyannamelerinin verilmesi, eksik veya yanlış yapılan vergi beyanının tamamlanması veya düzeltilmesi, ödeme süresi geçmiş bulunan vergilerin, ödemenin geciktiği her ay ve kesri için, 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen nispette uygulanacak gecikme zammı oranındaki izah zammıyla ödenmesi şartlarıyla vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden %20 oranında kesilir.”
Kanun ve tebliğ hükümlerine göre izaha davet edilen konularda ön tespitleri doğrular nitelikte vergi ziyaının bulunduğunun anlaşılması neticesinde karşımıza çıkan iki önemli kavram izahın yapıldığı tarihten itibaren 15 gün içersinde hiç verilmemiş olan vergi beyannamelerinin verilmesi eksik veya yanlış yapılan vergi beyanlarının tamamlanmışı veya düzeltilmesi ve bu şekilde ortaya çıkan verginin 6183 SK. 51. Maddesinde belirtilen nispetle bir gecikme zammının “izah zammının” uygulanacak olmasıdır.
İkinci önemli uygulama ziyaa uğratılan verginin %20’si kadar vergi ziyaı cezası kesilecek olmasıdır. Kesilen bu vergi ziyaı cezası için usulüne uygun olarak başvurulduğu takdirde uzlaşma hükümlerinden yararlanılabilecektir.
Ancak dikkat edilmesi gereken husus, tahakkuk eden verginin 15 günlük sürede ödenmemesi durumunda, izah zammının, gecikme faizine çevrileceği, indirimli vergi ziyaı cezasının ise %50’ye tamamlanacağı hususudur. Böylece mükellefler kendiliğinden verilen beyanname hükümlerine dönmekte ve izah şartlarından yararlanamamaktadır.
Bu yönü ile izaha davet müessesini pişmanlık müessesinin, verginin ziyaa uğratılmış olabileceğinin idarenin ıttılaına girmiş olması nedeniyle ara bir müessese olarak değerlendirebiliriz.

5.DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

İzaha davet müessesi vergi uygulamalarımızda yeni bir uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır. Uygulamanın yeni olmasından kaynaklı eksik ve belirsiz yönleri de bulunmaktadır. İzaha davet konuları kanunun Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye dayanılarak 16 başlıkta sınırlandırılmıştır. İhtiyaca göre bu başlıklar artırılabilecektir.
Kanun metninde mükellefler tarafından beyanname düzeltilip, vergi ve cezaların ödenmesi halinde bile konuyla ilgili incelemeye sevk edilebileceği ve ikmalen vergi tarhiyatının yapılabileceğinin belirtilmesi mükelleflerin bu konuda düzeltme yapma isteğini azaltabilecektir.
Ayrıca kanun metninde “izaha davet edilebilir” gibi net olmayan ifade, izah kapsamında olup da, izaha davet edilmeyen mükellefler ile idare arasında yersiz ihtilaflara yol açabilir.

Tüm bunların yanında;

Vergi incelemelerinin daha verimli hale getirilmesi, gereksiz sonuç alınamayacak olan incelemeler ile takdir komisyonlarındaki , fayda sağlamak bir yana iş yükü yaratan işlemlerin daha başlangıçta ortadan kaldırılması, mükellefler açısından olumlu sonuçlar doğuracak ve bir mağduriyet yaratılmamasını sağlayacaktır.

Mali idarenin verginin ziyaa uğramış olabileceği yönünde kanıt elde etmesi veya bir tespitte bulunması halinde vergi incelemesi veya takdir işlemine başlanılmadan evvel yükümlüden konuya ilişkin alacağı görüşler, yükümlü hakkında oluşan şüphenin gereksiz olduğu sonucuna götürebilecektir ve gereksiz bir sürü işlemin tesis edilmesine gerek kalmayacaktır.
Öte yandan vergi ziyaı yaratan mükelleflerin bu işlemlerinin hızla tespit edilerek daha ağır bir maliyet oluşmadan verginin ödenmesini sağlayacaktır. Vergi ziyaı cezasının %20 olarak uygulanması kısa sürede tespit yapılması halinde gecikme faizlerinin de düşük kalacağı hususu birlikte değerlendirildiğinde hem mükellefin hem de idarinin lehine bir uygulama olabilecektir. (3)

Kaynaklar

1- VUK 370. Madde kanun gerekçesi
2- Vergi Usul Kanunu 482 Sıra Numaralı Tebliğ
3- İstanbul Yeminli Mali Müşavirler Odası 482 Sıralı Tebliğ görüş ve öneriler


Zeki Kırbaşoğlu

Zeki Kırbaşoğlu

PKF İstanbul | Yönetici Ortak
Yeminli Mali Müşavir

vCard: download


PKF İstanbul makaleleri

Sirküler

PKF İstanbul yayınları

Pratik bilgiler

PKF istanbul bizden haberler